Zapłata za zakupy internetowe z trzydziestodniowym odroczeniem stała się wygodnym standardem. Operacja sprowadza się do jednego kliknięcia, bez danych karty i bez środków na rachunku. Model BNPL (buy now, pay later) niesie jednak konsekwencje, które możemy poznać dopiero w momencie ubiegania się o kredyt hipoteczny.
To nie forma płatności, tylko kredyt
Od maja 2023 roku znowelizowana ustawa o kredycie konsumenckim jednoznacznie kwalifikuje płatność odroczoną jako kredyt konsumencki. Dostawca takiej usługi ma obowiązek zbadać zdolność kredytową klienta, zarejestrować transakcję w Biurze Informacji Kredytowej oraz raportować informacje o jej spłacie. Procedura obejmuje każdą operację, niezależnie od wartości. Nie wszyscy operatorzy BNPL podlegają jednak tym samym regulacjom – część działa poza zapisami ustawy i nie przekazuje danych do BIK.
Jak BNPL oceniają banki?
Klient regularnie korzystający z odroczonych płatności może w skali roku wygenerować kilkaset wpisów w bazach kredytowych. W konsekwencji, mimo stabilnej sytuacji finansowej i terminowej obsługi innych zobowiązań, wniosek o kredyt hipoteczny może spotkać się z odmową, ponieważ raport sugeruje częste ubieganie się o finansowanie, a tym samym skłonność do nadmiernego wydawania.
Można spotkać się z przekonaniem, że terminowo regulowane transakcje BNPL pozostają neutralne dla scoringu. W praktyce banki posługują się własnymi modelami oceny ryzyka, analizującymi liczbę zapytań kredytowych, strukturę zobowiązań i dynamikę ich zaciągania. Decyzja podejmowana jest często automatycznie, a algorytm nie różnicuje zapytań pod kątem przedmiotu. Wpisy pozostają widoczne przez dwanaście miesięcy, a UOKiK w 2025 roku potwierdził, że ich częstotliwość wpływa na ocenę punktową. Przy badaniu zdolności uwzględniane są też wszystkie aktywne zobowiązania, a nawet nieużywane limity kart.
Przepisy mają zostać zaostrzone
Regulacje idą w kierunku zaostrzania. Od 2024 roku operatorzy BNPL podlegają nadzorowi KNF. Unijna dyrektywa CCD2, którą państwa członkowskie muszą wdrożyć do listopada 2026 roku, obejmie pełnymi standardami kredytu konsumenckiego każdą formę odroczenia.
Również w 2026 roku BIK wprowadzi nowy model scoringowy. Zapytania niezakończone udzieleniem finansowania przestaną obniżać ocenę, a od lipca będą automatycznie usuwane po czternastu dniach. Jednocześnie scoring zacznie uwzględniać dane z transakcji BNPL.
Jak przygotować swoje finanse do kredytu hipotecznego?
Jeżeli korzystaliśmy z odroczonych płatności, to w okresie 3-6 miesięcy przed złożeniem wniosku kredytowego trzeba się powstrzymać przed korzystaniem z nich. Warto też zamknąć zbędne produkty kredytowe (np. kartę kredytową czy limit w koncie), które obciążają zdolność, nawet jeśli z nich nie korzystamy.
Drugą wskazówką jest samodzielne pobranie raportu ze strony bik.pl. To pozwoli nam sprawdzić, czy mamy na koncie jakieś problematyczne zobowiązania albo czy powstały jakieś zaległości w spłacie.
Trudniejsza kwestia to trwała zmiana nawyków zakupowych. Model BNPL opiera się na zasadzie: kliknij i miej. Paradoks polega na tym, że im łatwiej kupić coś na raty, tym trudniej potem uzyskać kredyt na to, na czym naprawdę nam zależy, czyli na własnej nieruchomości.